Lý do gọi Tháng 1 là Juanuary

Vào đầu tháng 1, thường là lúc làm bản tổng kết những công việc của năm vừa kết thúc nhằm lên kế hoạch cho năm mới, với nhiều hy vọng. Nhưng bạn có biết từ “Tháng Một – Juanuary” bắt nguồn từ Janus, vị thần La Mã của sự bắt đầu và kết thúc?

Người gác cổng Thiên đường

Trong thần thoại La Mã, Janus là vua của xứ Lazio (miền Trung nước Italy) và cung điện của ông nằm trên Núi Janicule, ở bờ Tây của Tibre. Theo tờ trí thức La Mã Macrobe, Janus được tôn vinh là thần vì sự cống hiến tận tình của ông; rất đạo đức, ông là ví dụ trong các vị thần.

Một đồng tiền La Mã với hình ảnh của Janus. (Wikimedia Commons)

Janus được người La Mã tôn kính như một vị thần “đích thực” (trái ngược với các vị thần được truyền thừa từ đền Pantheon Hy Lạp). Ông là vị thần của sự chuyển tiếp – của sự kết thúc, sự bắt đầu, đi vào, đi ra và đi qua. Tên của Janus (Ianus trong tiếng Latin, vì bảng chữ cái không có chữ J) nguyên là từ liên quan đến thuật ngữ ianua – tức là cửa, và Janus cũng được chỉ định là ianitor – người gác cửa thiên đường.

Bức tượng Janus cho thấy đây là vị thần để râu, với hai đầu (bifrons) để biểu thị rằng ông có thể nhìn thấy cùng lúc cả phía trước lẫn phía sau, cũng như cả bên trong lẫn bên ngoài, mà không cần phải quay đầu; tay phải ông cầm một cái gậy, để chỉ đường cho du khách, còn tay trái cầm một chiếc chìa khóa để mở các cánh cửa.

Chiến tranh và hòa bình

Hình ảnh Ngôi đền của Janus trên một đồng tiền thời hoàng đế Neron. (Wikimedia Commons)

Janus cũng gắn liền với sự chuyển tiếp giữa chiến tranh và hòa bình và người ta gọi ông là Numa Pompilius,vị vua huyền thoại thứ hai của Rome, nổi tiếng với đức tin của mình, đã lập nên một đền thờ của Janus Geminus (Janus kép), cách Thượng viện không xa. Nó được xây dựng tại chỗ Janus đã làm phun ra một luồng nước sôi để ngăn chặn một cuộc tấn công của người Sabine vào Rome.

Ngôi đền là một tòa nhà với hai vòm cổng ở mỗi đầu, nối với nhau bằng một hành lang. Ở giữa là một bức tượng bằng đồng của Janus hai đầu, mỗi đầu nhìn về một cổng. Theo sử gia Livy, Numa Pompilius đã xây dựng ngôi đền này với mục đích chính trị để chính thức hóa hòa bình và chiến tranh trong lòng thành phố. Khi các cánh cửa được mở ra, có nghĩa là trong nước có chiến tranh; khi cánh cửa đóng lại, có nghĩa là hòa bình đã trở lại.

“Ngôi đền này, được xây dựng vào cuối Argilete, đã trở thành biểu tượng của hòa bình và chiến tranh. Khi cửa mở, đó là tín hiệu kêu gọi người dân gia nhập quân ngũ; khi cửa đóng, đó là tuyên bố hòa bình đang ngự trị với tất cả các quốc gia láng giềng. Sau trị vì của Numa, hai lần cửa đã đóng, lần đầu tiên, dưới thời quan chấp chính Titus Manlius, vào cuối cuộc Chiến tranh Punic lần thứ nhất, lần thứ hai dưới thời Caesar Augustus, với thiện tâm của các vị thần, sau trận Actium, hòa bình đã được thiết lập trên thế giới, trên đất và trên biển”.

(Livy, Lịch sử La mã)

Các “cánh cửa của Janus” đã đóng trong suốt 43 năm dưới thời của Numa Pompilius, nhưng sau triều đại của ông thì thường không đóng, dù Hoàng đế Augustus tự hào là đã đóng cửa ngôi đền này ba lần. Còn hoàng đế Neron, đã kỷ niệm hòa bình được thiết lập với người Parthians bằng cách đúc những đồng tiền xu với những cánh cống của đền thờ Janus được đóng lại.

Năm mới tốt lành

Vua Janus theo Sebastian Münster, 1550. (Wikimedia Commons)

Người La mã tin rằng tháng Giêng là do Numa đưa thêm vào trong lịch. Mối liên hệ giữa Janus và lịch được củng cố bởi việc xây dựng 12 bàn thờ, mỗi bàn thờ cho một tháng của năm, trong ngôi đền dành riêng cho vị thần này trên Holitorium Forum. Nhà thơ Martial đã mô tả Janus như “ông tổ và cha đẻ của năm”.

Từ năm 153 TCN, các quan chấp chính (các quan viên của nền Cộng hòa) lên nắm quyền vào ngày đầu tiên của tháng Giêng (người La Mã gọi là các Calendes). Các quan chấp chính mới đã cầu nguyện cho Janus, và các linh mục đã dâng lên ông lúa mì và muối, cũng như ianula, một loại bánh lúa mạch truyền thống.

Người La mã cũng phân phát các lễ vật của năm mới cho bạn bè: tiền xu, tranh ảnh, quả chà là, mật ong, để năm mới sẽ sung túc.

Janus đóng một vai trò chủ đạo trong tất cả các cúng tế của dân chúng cho các vị thần dưới hình thức các lễ vật; ông nhận hương và rượu vang trước các vị thần khác. Là người gác cống thiên đàng, Janus thực sự là người đầu tiên phải gặp trước khi đến được các vị thần khác, kể cả thần Dớt vĩ đại (Jupiter grand). Trong văn bảnDe Agri cultura, Caton l’Ancien giải thích cách thức mọi người tôn vinh Janus, Jupiter và Juno với các lễ vật từ vụ thu hoạch để mong mùa vụ tươi tốt hơn.

Vì vậy, nếu bạn cảm thấy bức bối vào đầu tháng Giêng, tại sao lại không cư xử như người La Mã? Mang một chút bánh kẹo đến chia sẻ với bạn bè, cầm chìa khóa khép lại cánh cửa của năm 2017.

Xuân Hà





Cựu cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM cầm đầu vụ nhập lậu hơn 1.200 container

24/09/2022

Khám phá Cafe nhà kính $100 tỉ, kiến trúc độc đáo, lớn nhất Việt Nam ở Biên Hoà của doanh nhân Việt Kiều Mỹ

23/09/2022

Vì sao 1 gia đình ở vùng quê tỉnh Tuy Hoà cột chân con trai vào giường không cho đi lại từ năm 2005 đến nay

22/09/2022

Bác sĩ giải phẩu mắt người Mỹ gốc Hoa hướng dẫn các loại thức ăn tốt cho thị lực

22/09/2022

Những phụ nữ, bà cụ già người dân tộc Mông ở Bắc VN cõng từng rổ gạch ống lên đỉnh núi để xây nhà 100 triệu đồng

22/09/2022

Mục sư Nguyễn Thỉ, HTTL Orange Nam Cali về Việt Nam giảng luận tại HTTL Vĩnh Phước Nha Trang ngày 14/9 & Nguyễn Tri Phương Sài Gòn 18/09/2022

22/09/2022

Dân California nhận được hổ trợ tiền xăng lên đến $1050 bắt đầu vào thứ 7 ngày 1/10/2022

22/09/2022

Bà cụ 90 tuổi ở Đồng Tháp không con cái, sống 1 mình ăn gạo mốc như con vật

21/09/2022

Trump đang quảng bá cho thuyết âm mưu khi vận động tranh cử tại Ohio 17/9/2022: QAnon khủng khiếp ra sao?

20/09/2022

MV Đám cưới ca sĩ Thanh Hà với nữ nhạc sĩ Phương Uyên ở Nam Cali ngày 15/9/2022

20/09/2022

Ca sĩ Hà Thanh Xuân lần đầu cùng chồng mới cưới từ Sài Gòn Thắng Ngô đi chợ Amazon Fresh ở Nam Cali

20/09/2022

Ông 85 tuổi khỏe nhất VN, mỗi ngày tập tạ, cơ bắp như thanh niên, chạy mô tô khủng chở cụ bà dạo phố ở Kiên Giang

17/09/2022

Bí quyết bà vợ gốc Việt sinh năm 1951 (71 tuổi ) nhìn trẻ hơn 50 tuổi, định cư sống ở Canada từ năm 1979

17/09/2022

Linh kiện quan trọng của iPhone được sản xuất ở Việt Nam

29/08/2022

Cuộc chiến 20 tháng đòi tài liệu mật từ tay ông Trump

28/08/2022

Thẩm phán ở Florida, người được Trump bổ nhiệm triệu tập buổi điều trần vào ngày 1/9/2022

28/08/2022

Anh là quá khứ không thể quên Remix 2022 Ca sĩ My My – Modern Talking Style – Italo Disco

27/08/2022

Truth Social App, Ứng dụng truyền thông xã hội của Trump bị cáo buộc không thanh toán $1.6 triệu USD

27/08/2022

Ngày 26/8/22, TT Biden chế giễu tuyên bố của cựu TT Trump khẳng định đã giải mật các thùng tài liệu

27/08/2022

Bộ Tư Pháp Mỹ cho biết rằng họ không tin bất cứ điều gì từ những luật sư của Trump

27/08/2022

Leave a Reply