Cali Today News – Trong nghề Nail tại Hoa Kỳ, giới chủ tiệm vẫn thường lo ngại những người thợ giỏi sau khi thôi làm việc trong tiệm, lại trở thành đối thủ cạnh tranh bằng cách kéo khách ra mở tiệm riêng, hoặc đi làm cho một tiệm khác trong cùng một khu vực. Và sự lo ngại này càng trở nên rất chính đáng đối với chủ tiệm Nail tại những thành phố nhỏ ít dân cư.
Để ngăn ngừa trường hợp bị cạnh tranh bởi nhân viên sau khi nghỉ việc, rất nhiều chủ nhân các doanh nghiệp tại Hoa Kỳ lâu nay vẫn thường yêu cầu nhân viên ký kết “thỏa thuận không cạnh tranh”(non-compete agreement), và phương thức này cũng ngày càng trở nên khá phổ biến trong nghề Nail của người Việt. Hiện nay trên các tiểu bang Hoa Kỳ, nhiều chủ tiệm Nail thường yêu cầu thợ làm trong tiệm ký thỏa thuận đồng ý rằng sau khi nghỉ làm cho tiệm, sẽ không được hành nghề trong một chu vi giới hạn gần tiệm của mình trong một khoảng thời gian nào đó.
Thực tế cho thấy người thợ làm Nail không cần bỏ nhiều vốn và không phải lo sợ bị lỗ lã khi hành nghề, và có nhiều cơ hội lựa chọn nơi thích hợp và dễ kiếm tiền để làm việc. Trong khi đó thì chủ tiệm phải chấp nhận nhiều rũi ro về tài chánh khi đầu tư vốn liếng và công sức để mở tiệm và bảo trì tiệm theo đúng quy định của tiểu bang. Mặc dầu có những chủ tiệm may mắn thành công về mặt tài chánh, nhưng hầu hết cũng trải qua lắm khó nhọc mới có thể thu hút được khách hàng cho tiệm. Nếu người thợ sau một thời gian làm cho tiệm, tạo được mối quan hệ thân thiết với một số khách thường xuyên rồi nghỉ việc và ra làm ngay tại một địa điểm gần bên, chủ tiệm chắc chắn phải bị thiệt hại vì nhiều khách hàng sẽ dễ dàng tìm theo người thợ mà họ thích. Dầu vậy, những điều vừa kể trên đây không có nghĩa là chủ tiệm có quyền ngăn cản người thợ Nail không được tiếp tục hành nghề theo ý muốn sau khi thôi việc ở tiệm của mình, đặc biệt là trường hợp người thợ vì bất đắc dĩ mà phải bỏ đi.
Những vấn đề pháp lý của “thỏa thuận không cạnh tranh”
Chính sách kinh tế trong xã hội Hoa Kỳ là khuyến khích mọi người làm việc và sản xuất, và tòa án không làm nhiệm vụ giới hạn sự làm việc của ai cả. Vì vậy, việc chủ tiệm Nail dùng “thỏa thuận không cạnh tranh” để giới hạn sự hành nghề của người thợ sau khi nghỉ việc là một vấn đề rất tế nhị và cũng vô cùng phức tạp về mặt pháp lý, và luật lệ liên quan đến vấn đề này cũng được áp dụng khác nhau tùy theo từng tiểu bang.
Hiện nay, một số tiểu bang chủ trương không thể có sự cản trở hoặc giới hạn sự làm việc hay hành nghề hợp pháp, vì vậy tòa án ít khi công nhận giá trị của các loại “thỏa thuận không cạnh tranh,” ngoại trừ một vài trường hợp đặc biệt. Nhưng tại một số tiểu bang khác, những thỏa thuận đó có thể được tòa án công nhận và cho áp dụng nếu có những giới hạn cụ thể, rõ ràng và hợp lý. Điều này có nghĩa rằng khi xảy ra sự tranh tụng, bản “thỏa thuận không cạnh tranh” ký kết giữa chủ doanh nghiệp và nhân viên chỉ thật sự có giá trị về mặt pháp lý khi các điều khoản giới hạn ghi trong bản thỏa thuận đó được tòa án chấp nhận, dựa trên sự công bằng và luật lệ áp dụng tại mỗi tiểu bang.
Những năm vừa qua, đó đây trên nước Mỹ cũng đã xảy ra nhiều vụ chủ tiệm Nail người Việt kiện thợ ra tòa vì không giữ đúng thỏa thuận “không cạnh tranh” đã ký kết với chủ tiệm khi mới vào làm việc. Có vụ kéo dài rất lâu và lên đến các tòa án phúc thẩm (appellate court) khiến cả đôi bên đã phải tốn rất nhiều tiền trả cho luật sư, mà điển hình là vụ kiện “Truong, LLC v. Tran” tại vùng Bắc tiểu bang New Jersey vào năm 2012 (Superior Court of New Jersey – Appellate Division No. A-5752-11T1). Tuy nhiên, hầu hết chủ tiệm liên quan trong những vụ thưa kiện này ít đạt được kết quả mong muốn, mà nguyên nhân chính yếu là vì bản “thỏa thuận không cạnh tranh” đã không được soạn thảo rõ ràng bởi luật sư chuyên môn trong vấn đề này, thiếu sự công bằng và hợp lý, hoặc có những điều khoản mang tính bao quát, do đó đã không được công nhận bởi tòa án.
Trên nguyên tắc, mặc dầu chủ nhân các doanh nghiệp có quyền yêu cầu nhân viên ký thỏa thuận không được cạnh tranh với chủ sau khi thôi việc, nhưng bản thỏa thuận có hiệu lực pháp lý hay không là tùy thuộc vào luật lệ áp dụng khác biệt ở mỗi tiểu bang, cũng như tính công bằng, sự rõ ràng và hợp lý của bản thỏa thuận đó dưới cái nhìn của tòa án. Riêng tại California là tiểu bang chủ trương tự do cạnh tranh, vì vậy các thứ hợp đồng hay thỏa thuận nhằm giới hạn việc hành nghề hợp pháp của mọi cá nhân đều không có giá trị (Business & Professions Code §16600). Và ít ai biết rằng chủ doanh nghiệp tại California còn có thể bị kiện để đòi bồi thường nếu sa thải những công nhân viên từ chối ký “thỏa thuận không cạnh tranh,” vì đó có thể xem như là một hình thức sa thải trái phép (wrongful termination).
Bên cạnh các luật lệ khác biệt liên quan đến vấn đề giới hạn sự cạnh tranh của nhân viên với chủ cũ, hầu hết các tiểu bang (kể cả California) vẫn công nhận những thỏa thuận nhằm bảo vệ người mua các doanh nghiệp hay cơ sở thương mại. Vì vậy trong hợp đồng mua bán một tiệm Nail, người mua có quyền đặt ra điều khoản giới hạn các hình thức cạnh tranh của người bán đối với người mua sau khi đã bán tiệm. Tuy nhiên, những hợp đồng với điều khoản giới hạn sự cạnh tranh của chủ bán cũng phải được soạn thảo kỹ lưỡng và đúng luật, và quan trọng hơn hết là cần phải hợp lý và rõ ràng về mọi mặt thì mới đủ giá trị pháp lý trước tòa án khi chẳng may có chuyện thưa kiện giữa đôi bên.