(Washington Post) – Sau hơn một năm đàm phán căng thẳng, Mỹ, Canada và Mexico vào tối Chủ nhật đã đạt được thoả thuận, cập nhật, sửa đổi NAFTA – hiệp ước thương mại Bắc Mỹ 1994 có trị giá hơn $1,2 nghìn tỉ Mỹ kim thương mại giữa ba quốc gia.
Tổng thống Donald Trump vào hôm thứ Hai có bài phát biểu ca ngợi những thay đổi chính trong thoả thuận thương mại Bắc Mỹ giữa ba quốc gia. Ông Trump gọi đây “là thoả thuận thương mại quan trọng nhất chưa từng có cho đến nay” sẽ chấm dứt và thay thế NAFTA, và “sẽ chuyển Bắc Mỹ quay trở lại là khu vực sản xuất hùng mạnh. “Từ khi vận động tranh cử, tôi đã hứa sẽ tái đàm phán NAFTA và hôm nay, chúng tôi giữ lời hứa đó,” ông Trump tuyên bố.
Thoả thuận mới sẽ không có hiệu lực ngay tức thời. Hầu hết những điều khoản chính sẽ không bắt đầu cho đến năm 2020 do vấn đề thủ tục mất thời gian. Lãnh đạo các bên ký, sau đó quốc hội mỗi bên sẽ phê chuẩn. Sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ chưa chắc chắn, đặc biệt nếu Dân chủ chiếm được quyền kiểm soát Hạ viện sau bầu cử giữa kỳ.
Ông Trump có thể buộc Canada và Mexico nhượng bộ nhiều từ quan điểm ban đầu, nhưng cuối cùng Toà Bạch Ốc đã rút một số đòi hỏi nghiêm ngặt, gồm khả năng chấm dứt hoàn toàn hiệp ước thương mại ba quốc gia.
Sau đây là những điểm chính của hiệp ước mới.
Tên mới – Thoả thuận Mỹ-Mexico-Canada hay USMCA.
Những thay đổi lớn đối với xe hơi.
Mục tiêu của thoả thuận mới là có nhiều xe và phụ tùng xe tải được sản xuất ở Bắc Mỹ. Bắt đầu từ năm 2020, để hội đủ tiêu chuẩn được miễn thuế, xe hoặc xe tải phải có 75% phụ tùng được sản xuất tại Canada, Mexico hay Mỹ, tăng từ 62,5% yêu cầu hiện tại.
Ngoài ra cũng có một quy định mới về tỉ lệ phần trăm đáng kể công việc lắp ráp chiếc xe do những công nhân được trả lương ít nhất $16 đô một giờ, hay gấp ba lần những gì một công nhân nhà máy xe hơi ở Mexico được hưởng. Bắt đầu từ năm 2020, công việc hoàn tất chiếc xe hơi hay xe tải phải có 30% từ công nhân hưởng lương $16 đô/ giờ, và sẽ từ từ tăng lên 40% vào năm 2023.
Trong khi những quy định mới sẽ giúp giới công nhân ngành xe hơi Bắc Mỹ, thì các nhà kinh tế cũng khuyến cáo giá xe sẽ tăng và một số xe nhỏ sẽ không còn được sản xuất ở Bắc Mỹ nữa vì chúng quá đắt đỏ, và sẽ ảnh hưởng đến con số xuất cảng xe hơi từ Bắc Mỹ sang Á châu.
Chiến thắng của ông Trump: Canada mở thị trường sữa cho nhà nông Mỹ
Canada có hệ thống sản phẩm sữa và bơ sữa phức tạp. Để bảo đảm nhà nông ngành bơ sữa không bị phá sản, chính phủ Canada hạn chế số lượng sản phẩm bơ sữa sản xuất trong nước và sản phẩm từ bên ngoài vào thị trường để giữ giá sữa cao. Ông Trump không thích điểm này, và đây chính là một trong những chỗ bị bế tắc trong quá trình đàm phán.
Cuối cùng, Canada giữ nguyên phần lớn hệ thống phức tạp của mình nhưng mở cửa thị trường cho các nhà nông Mỹ thị phần lớn hơn. Các nhà đàm phán Mỹ cho hay, họ đạt được chiến thắng bằng việc buộc Canada loại bỏ chương trình giá được biết dưới tên những sản phẩm Class 7. Điều này có nghĩa, nhà nông Mỹ có thể xuất cảng sang thị trường Canada sản phẩm sữa có hàm lượng protein nhiều hơn, sữa bột gầy và sữa công thức cho trẻ sơ sinh.
Chiến thắng của Canada: Chương 19, cho phép thủ tục tranh chấp đặc biệt được giữ nguyên vẹn.
Chương 19 cho phép Canada, Mexico và Mỹ thách thức lẫn nhau ra hội đồng gồm đại diện từ mỗi nước về hành vi chống phá giá và chống thuế trợ cấp. Trong nhiều năm qua, Canada đã sử dụng thành công Chương 19 để thách thức Mỹ về những hạn chế gỗ mềm. Thủ tướng Justin Trudeau thường xuyên nhấn mạnh, Canada muốn giữ nguyên Chapter 19 mặc dù phía Mỹ tìm cách loại chương này.
Mexico và Canada có được sự bảo đảm rằng ông Trump sẽ không đánh thuế xe hơi. Ông Trump vẫn thường đe doạ sẽ đánh thuế cao vào xe hơi và phụ tùng xe nhập cảng vào Mỹ. Cùng với thoả thuận thương mại mới, chính phủ Mỹ ký những chứng thư phụ, cho phép hai quốc gia này tránh được thuế xe hơi của ông Trump.
Thuế thép của ông Trump hiện tại vẫn giữ nguyên. Canada muốn Mỹ ngưng 25% thuế đánh vào thép của họ nhưng điều này chưa diễn ra, hai quốc gia vẫn còn đang thương lượng.
Cải thiện quyền lao động và môi trường. USMCA cải tiến đáng kể những quy định về môi trường và lao động, đặc biệt là đối với Mexico.
Gia tăng bảo vệ tài sản trí tuệ. Chương IP mới gồm 63 trang, bảo vệ nghiêm ngặt đối với nhãn hiệu, bằng sáng chế cho ngành sinh học, dịch vụ tài chánh và thậm chí cả tên miền (domain).
Những công ty dược lớn sẽ có chỗ đứng nhiều hơn ở Canada. Các hãng dược của Mỹ bây giờ có thể bán thuốc ở Canada trong 10 năm trước khi đối mặt với cạnh tranh thuốc ăn theo, tức là các công ty khác có quyền sao chép công thức và tạo ra thuốc tương tự (generic).
Chương 11 cho các nhà đầu tư cách đặc biệt để đấu tranh với những quyết định của chính phủ biến mất gần hết. Chương 11 bị loại hoàn toàn với Canada và hầu hết đối với Mexico, chỉ ngoại trừ một số ngành công nghiệp chính như năng lượng hoặc viễn thông. Các nhà chỉ trích cho rằng, Chương 11 chủ yếu được các tập đoàn sử dụng để lấy tiền thuế, nhưng các nhà kinh doanh lại cho rằng chương này cần thiết để bảo đảm họ không bị thiệt hại do những thay đổi bất ngờ khi chính phủ mới nhậm chức.
Hương Giang (Theo Washington Post)