Việc Thủ tướng Đức Angela Merkel – “nhà lãnh đạo của phương Tây” – rút khỏi chính trường sẽ tác động lớn đến tương lai của đồng Euro, Brexit, mối quan hệ giữa EU, Mỹ và Nga.
Mới đây, bà Merkel tuyên bố sẽ không tái tranh cử chức Chủ tịch đảng CDU, và chỉ đảm nhận hết nhiệm kỳ Thủ tướng Đức cho đến năm 2021. Điều này đặt ra 3 vấn đề lớn: Thời đại Merkel sẽ được ghi nhớ những gì? Tại sao thời đại của bà lại kết thúc? Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Những năm tháng bà Merkel làm Thủ tướng sẽ được nhớ đến là một thời kỳ của sự gia tăng thịnh vượng và quyền lực ở Đức.
Nhờ tính ổn định của nền kinh tế Đức, tỷ lệ thất nghiệp thấp và tình hình tài chính bền vững hoàn toàn trái ngược với nền kinh tế ở nhiều nước khác trong khu vực đồng tiền chung châu Âu, Đức trở thành trụ cột trong việc đối phó với cuộc khủng hoảng nợ công của Hy Lạp.
Mặc dù bà Merkel đã chịu rất nhiều lời chỉ trích ở Nam Âu, sự kiên định của bà vẫn được ủng hộ tại Đức. Khi Nga sáp nhập Crimea vào năm 2014, bà Merkel đã dẫn dắt châu Âu đưa ra câu trả lời. Rõ ràng, trên thực tế, nước Đức dưới sự lãnh đạo của bà đã trở thành một “nhà lãnh đạo ngoại giao” ở châu Âu.
Cuộc khủng hoảng đồng Euro và khủng hoảng Ucraina đã giúp nâng cao danh tiếng của Thủ tướng Merkel. Nhưng phản ứng của bà đối với cuộc khủng hoảng người tị nạn 2015 có phần “khác lạ”.
Bà Merkel đã đồng ý cho hơn 1 triệu người tị nạn vào Đức trong năm 2015 và 2016. Được ca ngợi là người theo chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa quốc tế, nhưng bà cũng gây ra một làn sóng đối lập trong nước. Sự phản đối này cuối cùng đã khiến bà quyết định không tiếp tục giữ chức Chủ tịch CDU.
Việc phản ứng dữ dội trong nước đối với chính sách tị nạn của bà Merkel đã đẩy mạnh sự trỗi dậy của các bên cực hữu ở Đức để lựa chọn một đảng mới thay thế. Đảng này hiện tại là phe đối lập chính thức trong Quốc hội Đức. Tỷ lệ ủng hộ bà Merkel lãnh đạo CDU cũng giảm. Nữ Thủ tướng phải đối mặt với sự không hài lòng ngày càng tăng trong đảng cầm quyền.
Về vai trò chi phối hiện tại của Đức trong EU, vào cuối thời kỳ Merkel, chính sách của Berlin sẽ rất quan trọng đối với tương lai của đồng Euro, giải quyết vấn đề Brexit và mối quan hệ giữa EU, Nga và Mỹ.
Việc Đức được hy vọng sẽ bảo vệ trật tự đa phương theo nguyên tắc, cùng sự đáp trả của Nga dưới thời Vladimir Putin, giúp cho bà Merkel được mệnh danh là “nhà lãnh đạo phương Tây”.
Nhưng sự rút khỏi chính trường của Merkel có thể khiến Đức lo ngại nhiều hơn về các vấn đề trong nước cùng sự gia tăng bất ổn, do đó làm suy yếu vai trò dẫn đầu trong đấu trường châu Âu và quốc tế.
Các nhà lãnh đạo của CDU, những người kế nhiệm của Merkel, có thể sẽ tìm cách đáp trả phe cực hữu và đối phó với sự nổi lên của đảng được lựa chọn thay thế ở Đức. Theo đó, Đức sẽ áp dụng hơn nữa lập trường “lấy mình là trung tâm” trong các vấn đề như cải cách người tị nạn và khu vực đồng Euro. Đây có thể sẽ là tin xấu đối với kế hoạch cải cách EU đầy tham vọng do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề xuất. Hơn nữa, EU sẽ có lập trường cứng rắn hơn về gánh nặng ở Italia.
Tuy nhiên, CDU không phải là đảng chính thống duy nhất của Đức gặp rắc rối. Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) – đối tác của CDU trong liên minh cầm quyền, đã phải đối mặt với một cuộc suy thoái nghiêm trọng hơn sau khi trao các phiếu bầu cho đảng Xanh và đảng Cánh tả.
Sau khi trải qua một thời gian lâu dài bị chi phối bởi hai đảng, nền chính trị của Đức ngày càng bị phân cực và khó đoán trước. Theo đó, tình hình ở Đức hoàn toàn gắn liền với xu hướng toàn cầu.
Bạch Dương (Tổng hợp)